De circulaire economie ontwikkelt zich snel en legt een groeiende claim op bedrijventerreinen in Nederland. Uit onderzoek van Stec Groep en CE Delft, in opdracht van de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) en Economische Zaken (EZ), blijkt dat circulaire activiteiten de komende decennia aanzienlijk meer ruimte zullen vragen terwijl de verwachting is dat in 2030 in alle provincies het aanbod van bedrijventerreinen is uitgeput. De grootste circulaire vraag treedt dan juist op volgens de onderzoekers die waarschuwen dat zonder tijdige voorbereiding er knelpunten dreigen te ontstaan.
Volgens het onderzoek heeft momenteel al 15 procent van de ruimtevraag op bedrijventerreinen direct betrekking op circulaire activiteiten. Richting 2030–2050 groeit dit aandeel met 4.000 tot 9.500 hectare. Dat komt neer op een toename van 6 tot 15 procent van het huidige ruimtebeslag. De grootste druk wordt verwacht in de periode 2030–2040, wanneer oude lineaire processen en nieuwe circulaire activiteiten tijdelijk naast elkaar bestaan.
Bedrijven kiezen steeds vaker voor hergebruik, reparatie en recycling. Dat is volgens de onderzoekers noodzakelijk om grondstoffenschaarste en geopolitieke afhankelijkheden te verminderen, maar ook een kans voor nieuwe bedrijvigheid en verdienmodellen.
Realistische ruimtevraag
In het onderzoek is een combinatie gemaakt van twee invalshoeken: de effecten van materiaalstromen op de ruimtevraag en een ruimtelijk-economische behoefteraming. Samen levert dit volgens de opstellers van het onderzoek niet alleen een realistisch beeld op van de toekomstige vraag, maar ook een methodiek die provincies en gemeenten kunnen gebruiken bij hun prognoses en toekomstgericht beleid.
Het onderzoek richtte zich ook op drie ketens – bouw, kunststoffen en maakindustrie – die samen circa 30 procent van het ruimtegebruik op bedrijventerreinen vertegenwoordigen. Circulaire economie blijkt geen aparte sector, maar verweeft zich met bestaande ketens. Bedrijven hebben volgens de onderzoekers extra ruimte nodig voor opslag, retourlogistiek, demontage en bewerking. Ook tijdelijke ‘schuifruimte’ is nodig om de overstap van lineair naar circulair mogelijk te maken.
Locatie is doorslaggevend
Niet elk bedrijventerrein is geschikt voor circulaire activiteiten. Vooral terreinen in hogere milieucategorieën en watergebonden locaties zijn in trek. Daar zijn recycling, grootschalige verwerking en opslag het meest effectief. Juist deze terreinen, met name binnenstedelijke terreinen, watergebonden locaties en HMC-terreinen, staan onder druk van andere ruimtelijke claims, zoals woningbouw. Dat maakt ze niet alleen schaars, maar ook extra kwetsbaar.
Daarnaast is er behoefte aan ruimte voor kleinere initiatieven, zoals circulaire startups en proeffabrieken. Deze floreren volgens de onderzoekers juist in innovatieve of kleinschalige omgevingen. Het onderzoek benadrukt daarom de noodzaak van een mix aan locaties: van zware milieucategorieën voor grootschalige verwerking tot flexibele omgevingen voor experiment en nieuwe bedrijvigheid.
Aanbevelingen van de onderzoekers
Volgens Stec Groep en CE Delft zal in vrijwel alle provincies het aanbod van bedrijventerreinen rond 2030 zijn uitgeput, terwijl de grootste circulaire vraag juist dan optreedt. Zij doen daarom drie aanbevelingen:
- Beschermen – behoud bestaande terreinen, vooral binnenstedelijke, watergebonden en HMC-terreinen
- Benutten – herstructureer en intensifieer het huidige ruimtegebruik, benut milieu categorieën doelgericht
- Uitbreiden – start tijdig met plannen voor nieuwe terreinen; de doorlooptijd is 7 tot 15 jaar.
Afgelopen woensdag zijn de aanbevelingen besproken tijdens de eerste krachtenbundeling Rijk-Regio conferentie Ruimte voor de circulaire economie. Het onderzoek, dat tot stand kwam in nauwe samenwerking met provincies, gemeenten en experts, vormt een bouwsteen voor het sectorale hoofdstuk grondstoffen in de Ontwerp Nota Ruimte. De onderzoekers benadrukken dat zonder voldoende en geschikte ruimte de circulaire transitie kan stagneren. Zij roepen daarom op om de verwachte ruimtevraag nu al mee te nemen in nationaal, regionaal en lokaal beleid.
.jpg)
