Noord-Holland heeft als enige provincie een datacentersstrategie. De provincie herijkt op dit moment de strategie, waarbij digitale soevereiniteit een belangrijk uitgangspunt is. Vakblad BT sprak met Invest-NL en AMS-IX over de kansen van toegepaste AI voor de Nederlands economie. Daar is vooral strategische datacentercapaciteit voor nodig. ‘Je moet vooral niet proberen het zoveelste large language-model te bouwen.’
Dit is een ingekorte voorpublicatie van het artikel ‘Van paria naar strategisch datacenterbeleid’ in het juni-nummer van vakblad BT. BT is hét vakmagazine voor vakprofessionals die bezig zijn met ruimte voor economie en regionale innovatiekracht. Neem een abonnement het maandelijkse papieren of digitale magazine en ontvang de juni-editie gelijk in je mailbox of postbus: https://elba-rec.nl/mediakanaal/bt-magazine/
Wereldwijd worden honderden miljarden euro’s geïnvesteerd in datacenters, waarvan meer dan de helft in de Verenigde Staten dat ongeveer 46 procent van wereldwijde aantal datacenters herbergt. Data en AI ook is één van de tien geprioriteerde sleuteltechnologieën in de Nationale Technologiestrategie (NTS).
Invest-NL, een onafhankelijk investeringsvehikel onder de vleugels van de landelijke overheid, is vooral benieuwd wat deze ‘sector’ zou kúnnen zijn. En dan vooral waar de onderscheidende kracht van Nederland ligt. Dat was de kernvraag van een deep dive die Invest-NL in samenwerking met ROM-Nederland uitvoerde.
‘Een van de belangrijkste conclusies is dat je heel goed moet kijken wat voor Nederland relevant is. Je moet vooral niet proberen het zoveelste large language-model te bouwen. Dat is kansloos’, zegt Gert-Jan Vaessen, fondsmanager van het Deep Tech Fund van Invest-NL.
BT Event – samenwerken aan digitale soevereiniteit
Schrijf je NU in voor het BT Event, met digitale soevereiniteit en datacenterbeleid als subthema is, met belangrijke spelers die je bijpraten over hoe je investeringen in strategische datacentercapaciteit kunt sturen en stimuleren, en hoe overheid en markt daarin samen kunnen optrekken. Kijk op: www.btevent.nl.
Data en AI-toepassingen
In het onderzoeksrapport ‘AI Deep Dive: Strategic investing in the age of intelligence’ benoemt Invest-NL vijf werkvelden waarmee Nederland impact kan genereren met data en AI als toepassing, maar ook door de ontwikkeling van hardware. Dat zijn:
1. Verticale toepassingen in strategische sectoren zoals agrifood, logistiek, energie, hightech productie en gezondheidszorg;
2. Menselijke en real-world interfaces die kansrijker worden naarmate de groei van data uit intelligente apparaten het tempo overstijgt waarmee mensen tekst genereren;
3. Platforms voor datadeling die mede aangespoord door Europese wetgeving bedrijven kunnen motiveren om data te delen en fragmentatie van datatoegang te verminderen;
4. Wetenschappelijke AI waarmee ontdekkingen in materialen, fysica, geo- en levenswetenschappen verschuiven naar modelgedreven, simulatierijke workflows;
5. AI-versnellers, fotonica en neuromorfische hardware.
Voor AI-toepassingen is het volgens Vaessen essentieel dat modellen op eigen Nederlandse of Europese servers draaien. ‘Eigenaren daarvan willen heel graag weten waar hun modellen draaien. Er is in de nabije toekomst meer behoefte om deze en andere AI-toepassingen in Nederland of Europa te laten draaien, en niet in de VS of Azië.'
'Het gaat om de strategische autonomie van die toegepaste data. Daar is ook rekencapaciteit voor nodig, die onderdeel uitmaakt van het digitaal vestigingsklimaat’, aldus de fondsmanager bij Invest-NL.
De vraag welke ruimtelijk beleid precies nodig is om bovengenoemde AI-werkvelden te ondersteunen is niet de expertise van Invest-NL. Maar dat er iets van een digitaal vestigingsbeleid nodig is om economisch mee te kunnen liften op de AI-revolutie, staat volgens de fondsmanager Vaessen vast.
‘Echt strategisch datacenterbeleid vergt keuzes waarvoor schaarse datacentercapaciteit wordt benut’, zegt Peter van Burgel, CEO van Amsterdam Internet Exchange (AMS-IX).
‘Die keuze hangt ook samen met gedrag. Hij wijst op de ‘Open Cloud Alliantie’ (OCA), een initiatief van Maarten Hillenaar (directeur bij Centric) en Ludo Baauw (CEO van Intermax Group) en waar ook KPN een van de deelnemers is.
Het telecombedrijf wil met zes andere Nederlandse IT-bedrijven een ‘direct inzetbaar alternatief’ voor de huidige ‘afhankelijkheid van niet-Europese hyperscalers’ bieden, aldus de telecomprovider afgelopen april in een aankondiging op haar website.
Overheden leunen volgens KPN nog massaal op niet-Europese hyperscales. Het is een verkapte verwijzing naar Microsoft, dat recent de enige huurder bleek van drie nieuw te bouwen datacenters in het Amsterdamse havengebied die gekoppeld de omvang van een hyperscaler hebben en het stroomverbruik van een stad als Haarlem.
Het is zeker ook impliciete kritiek van de IT-alliantie op Nederlandse overheden, die volgens Van Burgel nog amper alternatieven zoeken voor Amerikaanse toeleveranciers zoals Microsoft, terwijl alle federale data in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen bij eigen operators gestald moeten worden.
Naast bestuurlijke lef is ook capaciteit nodig. Dat betekent volgens hem dat datacenters niet al hun capaciteit verkopen aan Amerikaanse bedrijven met diepe zakken (lees: Big Tech).
Noord-Hollandse datacenterstrategie
Dat laatste is eenvoudiger gezegd dan gedaan. De Amsterdamse digitaliseringswethouder Alexander Scholtes (inmiddels van ruimtelijke ordening) zocht onlangs toenadering tot de datacentersector in de stad met een verzoek om ruimte voor Europese klanten.
Een pressiemiddel heeft de gemeente Amsterdam niet: zulke zaken kun je hooguit bij gronduitgifte afdwingen. Van Burgel hamert erop dat zoveel mogelijk wordt nagedacht over hoe capaciteit beschikbaar komt voor bijvoorbeeld Europese klanten en toegepaste AI.
Noord-Holland, dat 75 procent van de Nederlandse datacentercapaciteit herbergt was en is nog altijd de eerste provincie met een datacenterstrategie.
In de strategie uit 2022 stond aanvankelijk dat nieuwe datacenters enkel nog mogen worden gevestigd in de gemeenten Hollands Kroon, Amsterdam en Haarlemmermeer.
De motivatie voor deze strategie was het bieden van duidelijkheid aan netbeheerders waar zij moesten investeren ter voorkoming van versplintering van grote elektriciteitsbehoefte op andere plekken.
Mede vanwege de geopolitieke ontwikkelingen en wereldwijde revolutie in AI zet de provincie sinds 2025 weer voorzichtig de deur open voor datacenters op andere locaties.
‘Echt strategisch datacenterbeleid vergt keuzes waarvoor schaarse datacentercapaciteit wordt benut’
Reden hiervoor is dat de vraag naar datacentercapaciteit groter blijkt dan waar de drie gemeenten in kunnen voorzien. Energie en duurzaamheid vormen daarbij wel altijd een randvoorwaarde.
Toekomstbestendige economie
Inmiddels is de provincie Noord-Holland haar hele ruimtelijk-economisch beleid aan het herijken met strategische autonomie als belangrijke pijler voor een toekomstbestendige economie. Digitale soevereiniteit is daar een belangrijk onderdeel van.
De provincie heeft recent onderzoek laten uitvoeren naar de digitale economie die het wil en kan zijn binnen een strategisch autonoom Europa. Daar hoort ook een nieuwe houding ten aanzien van datacenters bij.
‘Er is geen andere provincie die datacenters wil vestigen. Wij kunnen niet alles blijven dragen’
De resultaten van het onderzoek zijn nog niet openbaar, maar provincieambtenaren vertellen dat de provincie wil aanhaken bij Europa dat al vanaf 2018 autonomie en soevereiniteit verankerde in beleid.
Dit beleid werd later geconcretiseerd met de ‘AI Act’ (2024). Ook kwam er een verordening waarin de Europese cloud en AI-infrastructuur centraal staat die Europa minder afhankelijk moet maken van digitale kolonisatoren.
Omgekeerd putte Europa uit de Noord-Hollandse datacenterstrategie voor de energierichtlijn vertelt Kim Ruijs, senior beleidsadviseur toekomstbestendige economie en internationaal vestigingsklimaat.
Het komt erop neer dat datacenters die het zwaarste werk doen, zoveel mogelijk nabij (duurzame) energie-infrastructuur worden neergezet. Die lijn hanteert de provincie ook in haar ontwerp concept-omgevingsvisie en vormt in feite een definitieve breuk met een traditie waarbij de overheid energie naar economische activiteiten toebracht.
Edwin Rem, beleidsadviseur werklocaties bij de provincie, benadrukt dat het niettemin uitdagend blijft de vestiging van datacenters ruimtelijk te reguleren, mede vanwege de Europese dienstenrichtlijn en het beginsel van vrije vestiging.
De datacentersector heeft bovendien diepe zakken en kan eindeloos procederen. ‘Alleen energie is eigenlijk een grond die we kunnen aanwenden om ongewenste datacenterontwikkelingen te weren’.
Positieve ontwikkeling stimuleren
Ruijs en Rem benadrukken dat daarom naast locatiebeleid in verband met schaarse energie, het juist ook nodig is om gewenste datacenterontwikkeling die bijdraagt aan het regionale digitale vestigingsklimaat te stimuleren.
Ook hier moet rekening worden gehouden met de beperkingen van ruimtelijk instrumentarium dat daarvoor ingezet kan worden: de overheid zal volgens Rem ook de bereidheid moeten hebben zelf te investeren in capaciteit.
Of met publieke investeringen helpen de markt te mobiliseren datacentercapaciteit te ontwikkelen voor specifieke toepassingen die bijdragen aan productiviteitsverhoging en digitale soevereiniteit.
Met name Duitsland loopt daar binnen Europa in voorop, door gerichte investeringen in AI-fabrieken. De overheid trekt daarbij onder meer op met Schwarz Digits, de digitale divisie van Schwarz Group van Lidl-oprichter Peter Schwarz, dat flink investeert in een grote campus voor toegepaste AI bij Stuttgart.
De eerste steen van deze IPAI-campus, naar een ontwerp van MVRDV, is afgelopen najaar gelegd.
Inzetten op fringe AI
Juist energievretende learning-processen (machine learning, deep learning) kunnen volgens Van Burgel prima op afstand plaatsvinden op plekken in Europa waar veel energie aanwezig is.
Nederland zich volgens hem beter kan richten op het zogenaamde fringe AI: Dat zijn AI-toepassingen in nichegebieden of aan de randen van traditionele AI zoals opgesomd in het rapport van Invest-NL, die je vanwege strategische waarde het liefst laat draaien in datacenters waar je grip op hebt.
KPN maakte onlangs bekend samen met Schwarz Digits een Europese soevereine cloud te ontwikkelen voor de Nederlandse markt, nu organisaties steeds meer controle over hun data zoeken.
Ook als het gaat om ‘fringe AI’ kan niet alles in Noord-Holland landen. Ruijs: ‘Er is geen andere provincie die datacenters wil vestigen. Wij kunnen niet alles blijven dragen. Dus als je toekomstbestendig wil worden en digitaal soeverein dan vragen we ook van het Rijk een duidelijke koers die verder gaat dan enkel intenties uitspreken.'
.jpg)
