De provincie Noord-Brabant werkt aan een bijzondere herontwikkelingsmaatschappij voor bedrijventerreinen. Die moet gemeenten helpen bestaande werklocaties beter te benutten. De aansturing wordt niet top-down, maar loopt via regionale herstructureringsaanpakken, waarin gemeenten en regio’s voorkeurslocaties aanwijzen.
‘Als de verkenning en de besluitvorming door Gedeputeerde Staten (GS) en Provinciale Staten (PS) optimaal verloopt, zouden we volgende bestuursperiode een uitvoeringsorganisatie operationeel kunnen hebben’, zegt Lars Torringa, planoloog Werklocaties regio Noordoost-Brabant bij de provincie.
Gemeenten geven in regionaal verband aan dat herstructurering van bedrijventerreinen een belangrijk thema is, maar dat zij in de uitvoering tegen knelpunten aanlopen op het gebied van kennis, capaciteit en financiering. De provincie heeft daarop laten verkennen hoe deze opgave beter ondersteund kan worden.
‘Wij hebben november vorig jaar van GS de opdracht gekregen om te verkennen hoe provinciaal instrumentarium voor herstructurering vorm kan krijgen‘, zegt Torringa. Conclusie uit het onderzoek was dat dat die overheidsgelieerd moet zijn, maar als organisatie op afstand van de provincie moet staan.
Wij zijn als provincie aandeelhouder, maar de organisatie moet kunnen handelen als een marktpartij
'Wij zijn als provincie in dat geval wel aandeelhouder, maar de organisatie moet kunnen handelen als een marktpartij.’ Voor dit nieuwe instrument zijn volgens het onderzoek de basisvoorwaarden: voldoende uitvoeringskracht, revolverendheid, kennisopbouw en opereren op een duidelijke bestuurlijke afstand.
Ondersteuning gemeenten
De nieuwe organisatie moet volgens Torringa bijdragen aan het verkleinen van het gat tussen beleidsambities en uitvoering, door gemeenten te ondersteunen bij het daadwerkelijk realiseren van herstructureringsprojecten.
De Provincie Noord-Brabant heeft ruim 650 bedrijventerreinen en beschikt daarmee over de meeste bedrijventerreinen van Nederland. Tegelijkertijd is nieuwe ruimte voor nieuwe en groeiende bedrijven schaars en ligt er steeds meer druk op bestaande werklocaties.
Beter benutten klinkt logisch, maar blijkt in de praktijk ingewikkeld. Eigendomssituaties, financiering, huurcontracten, verouderd vastgoed, beperkte gemeentelijke capaciteit en netcongestie maken herontwikkeling tot een taaie opgave in Brabant.
De provincie werkt momenteel toe naar de mogelijke oprichting van een nieuwe verbonden partij, die gemeenten kan ondersteunen bij het aanjagen, begeleiden en – waar nodig – mede financieren van herstructureringskansen.
‘We proberen als provincie op het vlak van herontwikkeling ons steentje bij te dragen, voornamelijk door gemeenten ondersteuning te bieden. Hierbij zijn inzet en prioritering door gemeenten richtinggevend en medebepalend voor waar het instrument wordt ingezet’, zegt Torringa.
Geen top-down doelstellingen
Herontwikkelingsmaatschappijen zijn al actief op andere plekken in Nederland. Het onderscheidende van de Brabantse aanpak zit volgens Torringa niet zozeer in het instrument zelf, maar in de manier waarop het wordt gevoed.
‘In plaats van uitsluitend top-down doelstellingen mee te geven, wil de provincie het instrument nadrukkelijk voeden vanuit de regionale afspraken en prioritering, waarin kansrijke locaties en opgaven gezamenlijk worden bepaald.’
‘Daarin zouden de belangrijkste locaties naar voren moeten komen, zodat we regionale economische ambities en strategisch duurzame locaties ondersteunend werken voor de invulling van de herstructurering.’
‘Wat gemeenten kiezen aan prioriteiten willen wij niet eenzijdig van bovenaf bepalen’, benadrukt Torringa. ‘Maar via onze invloed op de regionale herstructureringsaanpak proberen we wel enigszins sturing te geven aan wat wij strategisch of economisch duurzame locaties vinden.’
Wat gemeenten kiezen aan prioriteiten willen wij niet eenzijdig van bovenaf bepalen
Voor een wethouder economie in een gemeente buiten Brabant zit daar de bredere les. Een provincie kan beter benutten wel agenderen, maar zonder uitvoeringskracht blijven veel kansen een papieren tijger.
De provincie Noord-Brabant wil met haar aanpak laten zien hoe provincies gemeenten kunnen helpen zonder de lokale afweging volledig over te nemen: door regionale prioriteiten te laten bepalen waar een uitvoeringsorganisatie vervolgens kennis, projectmanagement en mogelijk financiering kan inzetten.
Torringa ziet daarbij twee sporen. ‘Je kunt per regio kijken waar je nog ruimte kunt faciliteren voor economie die echt belangrijk is voor de economische speerpunten en ambities van die regio.’
‘En aan de andere kant kun je als regio kijken: wat is het laaghangend fruit? Wat zijn makkelijke intensiveringsopties, of welke randvoorwaarden kunnen wij als overheden betere omstandigheden scheppen, zodat de markt het wel oppakt?’
Voorbeelden buiten de provincie
Brabant heeft eerder ervaring opgedaan met een vergelijkbare aanpak, onder meer via de Brabantse Herstructureringsmaatschappij (BHB), die zich in het verleden richtte op herstructurering van bedrijventerreinen.
Volgens Torringa bleken de opdracht en de voorwaarden destijds in de praktijk minder goed aan te sluiten op de opgave. ‘Ook bleek het lastig om de stap te maken van een primair ruimtelijke aanpak naar een sterkere koppeling met economische vernieuwing.’
Achteraf noemt hij het jammer dat de actieve rol op reguliere bedrijventerreinen daarna relatief beperkt is gebleven. Die rol op bedrijventerreinen is niet overgenomen door de gemeenten of bedrijfsleven.
‘Daarom proberen we iets nieuws op te zetten dat aansluit op de marktvraag van nu.’
Om de optimale vormgeving te bepalen, kijkt Brabant naar goede voorbeelden van buiten de provincie. ‘We hebben inspiratie opgedaan bij de OMU en de HMO door te kijken hoe zij te werk gaan. We wilden niet het wiel opnieuw uitvinden en hebben dankbaar gebruik van deze voorbeelden gemaakt’, zegt Torringa.
Herstructurering kapitaalvraagstuk
De toekomstige herontwikkelingsmaatschappij moet herstructureringskansen aanjagen en faciliteren. De precieze rol wordt per project en locatie ingevuld. Soms zal het gaan om projectmanagement, soms om kennis en expertise, of om financiering en participatie.
‘Herstructurering vraagt om financiële middelen, maar zeker ook om specifieke kennis en expertise. Het is een nichemarkt voor ontwikkelaars en investeerders. Met de gecombineerde inzet van middelen willen we gemeente, ondernemers en vastgoedeigenaren overtuigen te investeren in bedrijventerreinen.’
Als je heel strak zegt: je moet zoveel mogelijk hectares realiseren, dan bestaat het risico dat je hectares realiseert waar niemand om vraagt
Een aandachtspunt bij de verdere uitwerking is wel dat de nieuwe maatschappij te eenzijdig gaat sturen op bijvoorbeeld extra hectares of vierkante meters bedrijfsruimte. Juist daar ging het volgens Torringa in het verleden mis.
‘Als je heel strak zegt: je moet zoveel mogelijk hectares realiseren, dan bestaat het risico dat je hectares realiseert waar niemand om vraagt en die een paar jaar later weer verouderd zijn. Dan doe je dus de verkeerde dingen.’
Aanzienlijke potentie hergebruik
In de kantlijn laten recente analyses van dataplatform Vellum in opdracht van de Provincie Noord-Brabant zien dat op bestaande bedrijventerreinen in de provincie nog aanzienlijke potentie is voor hergebruik en intensivering.
‘Dat onderstreept dat beter benutten niet vanzelf gaat en vraagt om een instrument dat helpt om kansen daadwerkelijk tot uitvoering te brengen.’
Voor honderden terreinen zijn door Vellum indicatoren in kaart gebracht rond onder meer bebouwingsdichtheid, bouwhoogte, veroudering, milieuruimte en stadsvriendelijke bedrijvigheid.
Uit de data van de analyse blijkt dat er voldoende ontwikkelkansen zijn die nog niet zijn opgepakt. Die uitkomsten onderstrepen vooral dat beter benutten niet vanzelf gaat en dat een uitvoeringsinstrument nodig is om kansen daadwerkelijk te verzilveren.
Want beter benutten raakt volgens Torringa aan veel meer dan ruimte alleen. ‘Herstructurering raakt daarbij aan meerdere maatschappelijke opgaven, zoals energie, klimaat, mobiliteit en circulariteit, die in de verdere uitwerking een plek krijgen.’
.jpg)
